MALBORK -to miasto w północnej Polsce, w województwie pomorskim nad Nogatem. Stolica powiatu malborskiegoHistoria Historia miasta wišże się œciœle z krzyżackim zamkiem. W 1286 osada powstała przy zamku otrzymała prawa miejskie. W latach 1309-1457 Malbork był siedzibš Wielkiego Mistrza Zakonu Krzyżackiego i stolicš państwa zakonnego. W latach 50. XX wieku zamiast odbudowy Starego Miasta rozpoczęto rozbieranie ruin budynków i wywóz materiałów budowlanych prawdopodobnie do Warszawy i Gdańska. Dało to negatywny efekt dla rozwoju turystycznego miasta, które ma tylko zamek bez Starówki .Gospodarka W strukturze gospodarczej Malborka dominuje przemysł spożywczy. Mieœci się tu wytwórnia makaronu Malma, Cukrownia Malbork i słodownia. W mieœcie wytwarzane sš urzšdzenia rolnicze (fabryka narzędzi ogrodniczych Leokadia), urzšdzenia na potrzeby przemysłu drzewnego(Malborski zakład przerobów drewna tarmal) i wentylatory (Malborska Fabryka Wentylatorów Mawent). Rozwija się przemysł odzieżowy, reprezentowany przez Spółdzielnię Pracy Delta i chemiczny - zakłady Organika. Zagraniczny kapitał reprezentujš także firmy Prino-Plast (producent artykułów higienicznych) i przedsiębiorstwo budowlane M. Leier. A także dydstrybutor P.H.P.U. STOPOL Sp. z o.o. (hurt - dystrybucja: papierosy, tytonie, gilzy, œrodki farmaceutyczne i materiały medyczne, karty telefoniczne, bilety, art. spożywcze i przemysłowe [1] ) [edytuj] Komunikacja Przez miasto przebiegajš linie kolejowe prowadzšce do Gdańska, Warszawy, Elblšga i Torunia. Wœród sieci drogowej największe znaczenie ma połšczenie z Tczewem, Elblšgiem, Nowym Dworem Gdańskim i Kwidzynem. Na terenie Malborka działa komunikacja miejska. [edytuj] Życie kulturalne W mieœcie współdziałajš Miejski Dom Kultury, Młodzieżowy Dom Kultury "Ratusz" i Klub Garnizonowy. Wspólnie organizujš takie imprezy jak Festiwal Boże Narodzenie w Sztuce, wybory Miss, Przeglšg Zespołów Tanecznych, Malborskie Spotkanie Teatralne i wiele, wiele innych. W czerwcu obchodzone sš Dni Malborka. Miasto to jest gospodarzem Międzynarodowego Turnieju Szachowego o Wieżę Zamku Malborskiego, a turnieje szachowe na skalę lokalnš odbywajš się tu przez cały rok. W Zamku organizowane sš wystawy i sesje popularno-naukowe. Majš tam miejsce również takie imprezy jak Oblężenie, nawišzujšce do tradycji rycerskiej. Czwartkowe Wieczory Muzyczne na Zamku organizowane sš przez Miejski Dom Kultury i Muzeum Zamkowe od wrzeœnia 1982 roku. Na wystawy zaprasza galeria Na lewo. Miasto dysponuje szeœcioma bibliotekami oraz kinem Klubowym. Od 2003 roku, od poczštku maja do końca wakacji trwajš cykle koncertów muzycznych. Pod hasłem Malborski Przeglšd Muzyczny do miasta przyjeżdżajš dziesištki zespołów z całego kraju i zagranicy. [edytuj] Sport i turystyka Malbork jest członkiem stowarzyszenia gmin Polskie Zamki Gotyckie, promujšcego rozwój turystyki, ale nie tylko zabyki sš atrakcjš miasta. Jest również miejscem turystyki kongresowej. Malbork, leżšcy na drodze wodnej, oferuje rejsy spacerowe statkiem i tramwajem wodnym. W sezonie letnim można się kšpać w coraz czystszych wodach Nogatu oraz podziwiać panoramę miasta z kajaku lub gondoli. Oœrodek Sportu i Rekreacji dysponuje campingiem wraz z zespołem boisk i kortami tenisowymi. Działa kryta pływalnia. [edytuj] Zabytki * zamek wielkich mistrzów krzyżackich z XIV-XV w. otoczony murami obronnymi z bramami, składajšcy sie z trzech oddzielnych zamków: Zamku Wysokiego, Zamku Œredniego oraz Zamku Niskiego zwanego także Przedzamczem * Ratusz Staromiejski - wzniesiony został w latach 1365-1380 w miejscu wczeœniejszego ratusza. Rekonstruowany w końcu XV w. i w roku 1901 przez Conrada Steinbrechta. Zbudowany na planie prostokšta, podpiwniczony, dwukondygnacyjny. Ma dwuspadowy dach z dwoma ozdobnymi szczytami i wieżyczkę poœrodku kalenicy. W wieżyczce znajdował się dzwon odlany w 1407 roku. W piwnicach przed wojnš znajdowała się restauracja „Ratskeller” z izbš pamięci Hindenburga. Obecnie w Raruszu mieœci sie Młodzieżowy Dom Kultury "Ratusz" * Resztki murów obronnych wraz z bramami oraz basztami - wzniesione w I połowie XIV wieku z cegły. Majš konstrukcję arkadowš. Sš stosunkowo cienkie, jak na konstrukcję obronnš. Zasadnicza gruboœć œciany wynosi 45 cm (1,5 cegły) wzmocniona jest od strony miasta filarami o gruboœci 45 cm. * Brama Mariacka, zwana także Sztumskš oraz Przewozowš - zbudowana razem z systemem obronnym w I połowie XIV wieku. Wznosi się ona na planie prostokšta o wymiarach 6,6 na 7,6 metra na wysokoœć 10 metrów. Jej fasadę południowš i północnš zdobiš blendy zamknięte ostro łukami. Ta gotycka budowla uzyskała po pożarze dachu w 1838 r. charakterystycznš nadbudówkę z muru pruskiego. Na przełomie 1936/37 roku przystšpiono do rekonstrukcji dachu według projektu mistrza budowlanego Paula Domberta. Rozebrano wieżyczkę, a bramę nakryto czterospadowym dachem, kryjšcym krenelaż. Zegar umieszczono w ozdobnym krenelażu. Po II wojnie œwiatowej nie nakryto baszty dachem z 1937 roku. * Brama Garncarska, zwana także Elblšskš lub Œw. Ducha - zbudowana najprawdopodobniej w roku 1380. Jest bramš pięciokondygnacyjnš wysokoœci 12m, wzniesionš na planie prostokšta o wymiarach 7,6 na 9,4 metra. Prócz przejazdu znajdujš się w przyziemiu bramy dwa przejœcia dla pieszych. Szerokie fryzy, oddzielajšce kondygnacje i blendowanie w dwu górnych oraz tarcze herbowe na najwyższym piętrze, a wreszcie przeœwity strzelnicze o wykroju prostokštnym, kształtowały plastycznie wielkš płaszczyznę œciany wschodniej. Podobnie uformowana, zwrócona ku miastu fasada zachodnia nie posiadała wielkiej wnęki, jaka znajdowała się po przeciwnej stronie i sięgała na wysokoœć trzech kondygnacji. * Koœciół œw. Jana z II połowy XIV w. - koœciół odbudowano po zniszczeniach oblężniczych w latach 1467-1523. Wzniesiono koœciół szeœcioprzęsłowy, trójnawowy, z nawami o jednej wysokoœci (halowy), z wieżš stojšcš przy południowej nawie. W 1635 roku zachodnie przęsło œwištyni runęło na skutek wybuchu miny. Zamknięcie skróconej o jedno przęsło budowli pochodzi z 1668 roku. * Szpital Jerozolimski z XVI-XVII w. (wpisany na listę World Monuments Watch) * Koœciół œw. Jerzego (obecnie pw. Matki Bożej Nieustajšcej Pomocy) - zbudowany w czasach polskich 1711-1712, zaprojektowany przez Jakuba Goraua. Prosta bryła, ze œcianami bocznymi o konstrukcji szkieletowej, barokowym hełmem wieży i portalem od strony ulicy RzeŸniczej. Do koœcioła w 1926 roku dobudowano murowana salę parafialnš (dom katechetyczny) na około 350 osób. * Młyn Górny (Piekarski) - zbudowany w 1400 roku, na planie prostokšta o wymiarach 12,75 na 25,50m., przy gruboœci murów 1,35m. Jego dach odbudowany po pożarach w 1410 i 1718 roku. Na pierwotnym, wschodnim szczycie występuje bogate blenkowanie. * Szkoła Łacińska - zbudowana w 1352 roku przez wielkiego mistrza Winricha von Kniprode, od XVI wieku do 1864 roku pełniła role szkoły, w której uczono poczštków łaciny. Zniszczona w czasie pożaru miasta 26.07.1899 r. Odbudowana w 1900 r. jako typowy magazyn. Obecnie zachowane fragmenty stanowiš partie murów odwodowych, murowanych z cegły palonej na zaprawie wapiennej w wštku gotyckim. Przykład budowli sprzężonej z rytmem fortyfikacji miejskich z okresu œredniowiecza.